Người có ung thư gan trên nền xơ gan đang mang hai bệnh, và hai bệnh đó tranh nhau cùng một cơ quan. Việc chăm gan nền không phải chuyện phụ.
Vì sao phần này không phải chuyện phụ
- Chức năng gan quyết định phương án dùng được
- Biến chứng xơ gan có thể làm phải hoãn điều trị
- Gan nền ổn định thì điều trị đi đúng lịch
- Giữ gan nền là giữ khả năng điều trị
- Đây là phần người bệnh tham gia được nhiều nhất
Mục cuối là lý do bài này đứng ở cuối lô: nó là phần chủ động nhất trong cả câu chuyện.
Dịch ổ bụng
- Bụng to lên, quần áo chật hơn
- Cân nặng tăng nhanh trong ít ngày
- Có thể kèm phù chân
- Cần theo dõi cân nặng đều đặn
- Bụng to lên nhanh là lý do đi khám
Mục thứ hai là cách phát hiện sớm nhất và nó chỉ cần một cái cân ở nhà.
Nguy cơ xuất huyết tiêu hoá
- Xơ gan làm áp lực trong hệ mạch tăng
- Có thể hình thành búi mạch giãn ở thực quản và dạ dày
- Bác sĩ có thể cho nội soi để đánh giá
- Nôn ra máu hoặc phân đen là cấp cứu
- Đi ngay, không chờ hết đêm
Hai mục cuối là tình huống nguy hiểm nhất trong bài và người nhà cũng cần biết.
Bệnh não gan
- Biểu hiện bằng lú lẫn, đổi tính, ngủ gà
- Có khi chỉ là đảo giờ ngủ thức
- Người nhà thường thấy trước người bệnh
- Có yếu tố khởi phát như nhiễm trùng hoặc táo bón
- Cần đưa đi khám, không tự xử lý
Mục thứ ba là lý do bài này nên được người nhà đọc: dấu hiệu sớm là thay đổi mà chính người bệnh không nhận ra.
Nhiễm trùng
- Người xơ gan dễ nhiễm trùng hơn
- Sốt là dấu hiệu cần khám sớm
- Nhiễm trùng dịch ổ bụng có thể ít triệu chứng
- Đừng tự dùng kháng sinh
- Nhiễm trùng có thể làm gan mất bù nhanh
Mục cuối là lý do không nên chờ xem sao: một đợt nhiễm trùng ở người xơ gan diễn tiến nhanh hơn.
Theo dõi tại nhà
- Cân nặng hàng ngày hoặc cách ngày
- Vòng bụng nếu đang có dịch
- Lượng nước uống và lượng đi tiểu nếu được dặn
- Màu da và màu mắt
- Thay đổi về giấc ngủ và tinh thần
Mục đầu là chỉ số hữu ích nhất vì nó phát hiện dịch tích tụ trước khi nhìn thấy bằng mắt.
Chuyện muối trong bữa ăn
- Ăn nhạt hơn thường được chỉ định khi có dịch hoặc phù
- Mức cụ thể do bác sĩ chỉ định
- Muối ẩn trong đồ chế biến sẵn là phần lớn lượng nạp
- Ăn nhạt quá mức làm giảm lượng ăn vào
- Nên bàn với người làm dinh dưỡng nếu được
Mục thứ ba là chỗ giảm được nhiều nhất mà ít ảnh hưởng vị bữa ăn nhất.
Đạm — bỏ quan niệm cũ
- Quan niệm ăn ít đạm cho người bệnh gan đã cũ
- Thiếu đạm làm sụt cơ và yếu đi
- Người bệnh gan thường cần đủ đạm
- Chia nhỏ bữa giúp ăn đủ hơn
- Lượng cụ thể do người có chuyên môn hướng dẫn
Mục thứ hai là hậu quả thật của quan niệm cũ, và sụt cơ lại làm thể trạng xấu đi kéo theo trục thứ ba.
Bữa ăn nhỏ và bữa khuya nhẹ
- Chia nhiều bữa nhỏ thay vì ít bữa lớn
- Một bữa nhẹ trước khi ngủ hay được khuyên
- Vì khoảng đói ban đêm dài
- Giúp giữ khối cơ
- Hỏi bác sĩ về cách phù hợp với mình
Mục thứ ba là lý do đằng sau lời khuyên đó và nó khác hẳn lời khuyên chung cho người khoẻ.
Rượu và thuốc lá
- Ngừng rượu là việc quan trọng nhất trong nhóm này
- Không có mức rượu an toàn khi đã có xơ gan
- Thuốc lá cũng cần bỏ
- Có hỗ trợ cai nếu khó tự bỏ
- Nói với bác sĩ về việc cần hỗ trợ
Mục thứ hai cần nói rõ vì đây không còn là chuyện uống ít hay nhiều.
Thuốc cần thận trọng
- Nhiều thuốc chuyển hoá qua gan
- Một số thuốc giảm đau thông thường cần thận trọng
- Thực phẩm bổ sung và thuốc nam cũng cần hỏi
- Mang cả danh sách đang dùng đi khám
- Đừng tự thêm thứ gì mà không hỏi
Mục thứ ba là chỗ hay xảy ra vấn đề nhất, vì nhiều người không coi đó là thuốc nên không kể.
Dấu hiệu phải đi ngay
- Nôn ra máu hoặc đi ngoài phân đen
- Bụng to lên nhanh
- Sốt
- Lú lẫn hoặc ngủ gà bất thường
- Vàng da tăng rõ
Năm dấu hiệu này không chờ tới lịch hẹn, và nên dán danh sách ở chỗ người nhà nhìn thấy.
Phần của người nhà
- Để ý thay đổi tinh thần và giấc ngủ
- Giúp cân và ghi số
- Giúp nấu nhạt mà vẫn ăn được
- Cùng đi khám và ghi chép
- Biết danh sách dấu hiệu phải đi ngay
Mục đầu là việc chỉ người nhà làm được, và nó thường là dấu hiệu sớm nhất của một biến chứng.
Loại này khác loại khác ở đâu
- Người bệnh thường mang hai bệnh cùng lúc trên cùng một cơ quan
- Chăm bệnh nền là một phần của điều trị ung thư
- Biến chứng bệnh nền có thể làm hoãn điều trị
- Nên phần tự chăm tại nhà có trọng lượng thật
- Đó là điều không giống phần lớn các loại ung thư khác
Mục thứ tư là điều đáng giữ lại từ cả lô này: ở loại này thì việc mình làm hàng ngày có ảnh hưởng thật.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao chăm xơ gan nền lại quan trọng khi đã có ung thư gan?
Vì chức năng gan quyết định các phương án điều trị dùng được, và các biến chứng của xơ gan có thể làm phải hoãn điều trị. Giữ gan nền ổn định là giữ khả năng điều trị.
Người có xơ gan nên ăn nhạt tới mức nào?
Mức cụ thể do bác sĩ chỉ định theo tình trạng, nhất là khi đã có dịch ổ bụng hoặc phù. Đừng tự áp một mức nghe được từ người khác, vì ăn nhạt quá mức cũng làm giảm lượng ăn vào.
Có phải người bệnh gan nên ăn ít đạm?
Đây là quan niệm cũ và nó gây hại vì làm sụt cơ. Người bệnh gan thường cần đủ đạm, và lượng cụ thể do bác sĩ hoặc người làm dinh dưỡng hướng dẫn theo từng tình trạng.
Dấu hiệu nào phải đi bệnh viện ngay?
Nôn ra máu hoặc đi ngoài phân đen, bụng to lên nhanh, sốt, lú lẫn hoặc ngủ gà bất thường, và vàng da tăng rõ. Những dấu hiệu này không chờ tới lịch hẹn.