Với phần lớn ung thư, chẩn đoán chắc chắn cần mẫu bệnh phẩm. Gan là ngoại lệ đáng biết, và lý do nằm ở cách mạch máu nuôi tổn thương.
Nguyên tắc chung ở các loại ung thư khác
- Hình ảnh gợi ý, mô bệnh học kết luận
- Cần mẫu mô để biết đúng loại tế bào
- Loại tế bào quyết định phương án điều trị
- Nên sinh thiết là bước gần như bắt buộc
- Gan không hoàn toàn theo nguyên tắc đó
Mục cuối là điều làm loại này khác biệt và nó ảnh hưởng tới cả tốc độ chẩn đoán.
Vì sao gan là ngoại lệ
- Loại ung thư gan phổ biến nhận máu theo cách riêng
- Nó ngấm thuốc cản quang nhanh ở pha đầu
- Rồi thải thuốc nhanh hơn mô gan quanh nó ở pha sau
- Mô thức hai pha đó rất đặc trưng
- Đặc trưng đủ để chẩn đoán trong bối cảnh có bệnh gan nền
Mục cuối chứa điều kiện quan trọng nhất: mô thức đó chỉ đủ kết luận khi đặt trên nền bệnh gan.
Vì sao phải chụp nhiều pha
- Thông tin nằm ở sự thay đổi giữa các pha
- Một hình đơn lẻ không nói được mô thức
- Chụp không đúng pha là mất dấu hiệu cần tìm
- Nên kỹ thuật chụp phải theo đúng giao thức
- Đó là lý do có nơi phải chụp lại
Mục cuối giải thích tình huống hay gặp: phim cũ không dùng được không phải vì ai làm sai mà vì chụp khác mục đích.
Các bước thường đi qua
- Siêu âm phát hiện nốt
- Chụp cắt lớp nhiều pha hoặc chụp từ trường
- Xét nghiệm máu kèm theo
- Đánh giá chức năng gan
- Hội đồng chuyên môn xem cùng nhau
Mục cuối là bước quyết định phương án, và nó là lý do chẩn đoán ung thư gan cần thời gian vài ngày.
Chụp cắt lớp và chụp từ trường
- Hai phương pháp bổ sung cho nhau
- Không phải cái nào hơn cái nào một cách chung
- Bác sĩ chọn theo tình huống cụ thể
- Có khi phải làm cả hai
- Cả hai đều cần thuốc cản quang để có thông tin về pha
Mục thứ hai đáng nhớ để không so sánh sai: mỗi phương pháp mạnh ở một loại thông tin.
Thuốc cản quang — những điều cần nói trước
- Từng dị ứng với thuốc cản quang chưa
- Có bệnh thận không
- Đang dùng thuốc gì thường xuyên
- Có mang thai hoặc đang cho con bú không
- Bác sĩ cân nhắc và hướng dẫn chuẩn bị
Mục thứ hai quan trọng vì chức năng thận ảnh hưởng tới việc dùng thuốc cản quang.
Kích thước nốt đổi cách xử lý
- Nốt rất nhỏ khó kết luận bằng hình ảnh
- Nốt nhỏ có thể được theo dõi sát thay vì kết luận ngay
- Nốt lớn hơn thường cho mô thức rõ hơn
- Bác sĩ có thể hẹn chụp lại sau một khoảng ngắn
- Hẹn chụp lại không phải là trì hoãn
Mục cuối cần nói rõ vì chờ đợi trong lúc này rất khó, nhưng theo dõi sát là một chiến lược có chủ ý.
Khi nào vẫn cần sinh thiết
- Hình ảnh không đủ đặc trưng
- Người bệnh không có bệnh gan nền
- Nghi ngờ loại tổn thương khác
- Cần biết bản chất mô để chọn phương án
- Nghi ngờ ung thư từ nơi khác di căn tới gan
Mục cuối là tình huống rất khác: tổn thương gan do nơi khác di căn tới thì cách điều trị theo nơi khởi phát.
Phân biệt với các tổn thương lành tính
- Gan có nhiều dạng tổn thương lành tính
- Một số dạng cũng ngấm thuốc mạnh ở pha đầu
- Điểm khác nằm ở pha sau và ở hình thái
- Đó là việc của người đọc hình ảnh có kinh nghiệm
- Nên đừng tự đọc phim của mình
Mục thứ hai giải thích vì sao không thể đọc phim bằng một quy tắc đơn giản.
Hội đồng nhiều chuyên khoa
- Chẩn đoán hình ảnh
- Gan mật
- Ung thư
- Ngoại khoa
- Cùng xem một trường hợp và bàn phương án
Cách làm này giúp phương án không phụ thuộc vào một người, và nó đáng chờ thêm vài ngày.
Hỏi gì khi nhận kết quả
- Kết luận đang ở mức chắc chắn nào
- Còn cần thăm dò nào nữa không
- Chức năng gan của em đang ở mức nào
- Bước tiếp theo là gì và khi nào
- Em cần chuẩn bị gì cho bước đó
Mục thứ ba rất riêng với gan và nó ảnh hưởng trực tiếp tới các phương án sẽ được bàn.
Giữ toàn bộ hình ảnh và bản đọc
- Giữ cả đĩa hoặc phim, không chỉ tờ đọc
- Giữ đủ các lần chụp theo thời gian
- So sánh giữa các lần rất có giá trị
- Mang theo khi hỏi ý kiến nơi khác
- Không có hình cũ thì nơi mới phải chụp lại
Mục cuối tiết kiệm cả thời gian và tiền, nhất là khi muốn hỏi thêm một ý kiến chuyên môn.
Loại này khác loại khác ở đâu
- Nhiều trường hợp chẩn đoán được bằng hình ảnh
- Điều kiện là có bệnh gan nền và mô thức đặc trưng
- Kỹ thuật chụp phải đúng pha mới cho thông tin
- Đó là ngoại lệ so với nguyên tắc chung của ung thư
- Nên đừng suy sang loại khác rằng hình ảnh là đủ
Mục cuối là chỗ dễ hiểu sai nhất khi đọc về nhiều loại ung thư cùng lúc.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao ung thư gan có thể chẩn đoán bằng hình ảnh?
Vì loại ung thư gan phổ biến có cách nhận thuốc cản quang rất đặc trưng: ngấm nhanh ở pha đầu rồi thải nhanh ở pha sau. Mô thức đó đủ đặc trưng để chẩn đoán trong bối cảnh người có bệnh gan nền.
Khi nào vẫn cần sinh thiết?
Khi hình ảnh không đủ đặc trưng, khi người bệnh không có bệnh gan nền, khi nghi ngờ loại tổn thương khác, hoặc khi cần biết bản chất mô để chọn phương án. Bác sĩ quyết định theo từng trường hợp.
Vì sao phải chụp nhiều pha chứ không chụp một lần?
Vì thông tin nằm ở chỗ tổn thương thay đổi thế nào giữa các pha, không nằm ở một hình duy nhất. Chụp một pha thì mất chính cái dấu hiệu cần tìm.
Ai là người đưa ra kết luận cuối cùng?
Thường là hội đồng gồm nhiều chuyên khoa cùng xem: chẩn đoán hình ảnh, gan mật, ung thư, ngoại khoa. Cách làm đó giúp phương án không phụ thuộc vào một người.