Đây là loại có tới hai đường tầm soát khác hẳn nhau. Đường dễ làm hàng năm, đường kia làm mấy năm một lần mà xử lý luôn.
Vì sao loại này có hai đường
- Bệnh hay gây chảy máu rất nhỏ vào phân
- Nên có cách tìm dấu vết đó
- Bệnh cũng đi qua polyp nhìn thấy được
- Nên có cách đi nhìn trực tiếp
- Hai đường nhằm hai cách phát hiện khác nhau
Mục thứ nhất là điều kiện kỹ thuật quan trọng và nó không có ở nhiều loại ung thư khác.
Đường thứ nhất — xét nghiệm phân
- Tìm dấu vết máu trong phân
- Lấy mẫu ở nhà, không cần chuẩn bị ruột
- Không cần nghỉ làm, không cần gây mê
- Phải làm lại theo khoảng ngắn
- Dương tính thì vẫn phải nội soi
Mục thứ ba là điểm mạnh thật, và nó là lý do đường này có tỷ lệ người tham gia cao hơn.
Đường thứ hai — nội soi đại tràng
- Nhìn trực tiếp toàn bộ đại tràng
- Cắt polyp ngay nếu thấy
- Khoảng cách giữa hai lần dài hơn nhiều
- Cần chuẩn bị ruột và cần sắp xếp thời gian
- Là cả tầm soát lẫn xử lý trong một lần
Mục cuối là ưu thế lớn nhất và nó không có ở đường thứ nhất.
Đường nào tốt hơn
- Đường tốt nhất là đường mình thật sự làm
- Và làm đều theo khoảng của nó
- Một lần soi hoàn hảo rồi bỏ hai mươi năm thì không bằng
- Xét nghiệm phân làm đúng hàng năm rất có giá trị
- Bàn với bác sĩ để chọn đường phù hợp với mình
Mục thứ ba là câu trả lời thật cho câu hỏi ai cũng hỏi, và nó tính tới cả tính cách và hoàn cảnh.
Xét nghiệm phân — làm cho đúng
- Đọc kỹ hướng dẫn lấy mẫu
- Lấy đúng cách và gửi trong thời gian quy định
- Không lấy mẫu khi đang có kinh hoặc đang chảy máu trĩ nhiều
- Hỏi về việc có cần tránh gì trước không
- Làm lại theo khoảng được hẹn
Mục thứ hai hay làm sai: mẫu để quá lâu trước khi gửi có thể cho kết quả không dùng được.
Dương tính thì làm gì
- Không có nghĩa là ung thư
- Máu có thể đến từ trĩ hoặc nứt kẽ
- Cũng có thể từ polyp
- Nhưng bắt buộc phải nội soi để biết nguồn
- Đây là chỗ bỏ ngang nhiều nhất
Mục cuối là thất bại lớn nhất của đường này: xét nghiệm dương rồi không đi soi là làm nửa việc.
Vì sao bỏ ngang sau dương tính
- Nghĩ chắc là trĩ nên thôi
- Sợ chuẩn bị ruột
- Sợ nghe tin không tốt
- Lịch soi phải chờ lâu
- Không ai nhắc lại
Mục đầu là lý do phổ biến nhất và nó là suy luận không có căn cứ: có trĩ không loại trừ được polyp.
Âm tính nghĩa là gì
- Không thấy dấu vết máu ở lần lấy mẫu đó
- Không loại trừ polyp không chảy máu
- Không nghĩa là không cần làm lại
- Giá trị nằm ở việc làm đều nhiều năm
- Có triệu chứng thì vẫn phải đi khám dù âm tính
Mục cuối là điều quan trọng nhất trong mục này: xét nghiệm tầm soát không dùng để loại trừ triệu chứng.
Mốc tuổi bắt đầu
- Các hướng dẫn bắt đầu ở tuổi trung niên
- Một số nơi đã hạ mốc xuống sớm hơn trước
- Vì số ca ở người trẻ hơn đang tăng
- Người có tiền sử gia đình bắt đầu sớm hơn mốc chung
- Bác sĩ tính mốc cho từng người
Mục thứ tư có thể sớm hơn mốc chung khá nhiều, nên đáng hỏi cụ thể chứ không dùng mốc nghe được.
Người trẻ và mốc tuổi
- Số ca ở người dưới mốc đang tăng ở nhiều nơi
- Người trẻ có triệu chứng kéo dài phải đi khám
- Đừng tự loại trừ vì chưa tới tuổi
- Cũng đừng để ai gạt đi vì tuổi
- Triệu chứng kéo dài luôn là lý do đi khám
Mục thứ tư cần nói thẳng, vì chậm chẩn đoán ở người trẻ thường vì lý do tuổi.
Tiền sử gia đình đổi cả kế hoạch
- Người thân bậc một bị thì mốc sớm hơn
- Biết họ phát hiện ở tuổi nào rất quan trọng
- Nhiều người bị thì càng nên bàn sớm
- Có tình huống cần tư vấn di truyền
- Kể thông tin này ngay lần khám đầu
Mục thứ hai là con số bác sĩ cần để tính mốc, nên đáng hỏi lại trong gia đình.
Các yếu tố nguy cơ khác
- Bệnh viêm ruột kéo dài
- Từng có polyp
- Thuốc lá và rượu
- Ít vận động và thừa cân
- Chế độ ăn nhiều thịt chế biến
Mục đầu là nhóm có lịch theo dõi riêng, nên người có bệnh viêm ruột cần được bác sĩ tính lịch riêng.
Loại này khác loại khác ở đâu
- Có hai đường tầm soát khác hẳn nhau về cách làm
- Đường dễ làm nhưng dương tính thì vẫn phải soi
- Đường kia vừa tầm soát vừa xử lý luôn
- Nên câu hỏi không phải đường nào tốt hơn mà là mình làm được đường nào
- Không loại nào khác trong site này có lựa chọn kép như vậy
Mục thứ tư là cách đặt câu hỏi đúng, và nó khác hẳn cách người ta thường tranh luận về hai đường này.
Câu hỏi thường gặp
Nên chọn xét nghiệm phân hay nội soi?
Đường tốt nhất là đường mình thật sự làm và làm đều. Xét nghiệm phân dễ làm nhưng phải làm hàng năm và dương tính thì vẫn phải soi. Nội soi làm mấy năm một lần và xử lý được polyp ngay.
Xét nghiệm phân dương tính thì có nghĩa là ung thư không?
Không. Nó nghĩa là có máu trong phân, mà máu có thể đến từ trĩ, nứt kẽ hoặc polyp. Nhưng dương tính thì bắt buộc phải nội soi để biết nguồn, đừng bỏ qua.
Mấy tuổi thì nên bắt đầu tầm soát?
Các hướng dẫn hiện nay bắt đầu ở tuổi trung niên và một số nơi đã hạ mốc xuống sớm hơn trước. Người có tiền sử gia đình thì bắt đầu sớm hơn mốc chung, nên cần bác sĩ tính cho từng người.
Người trẻ có bị ung thư đại trực tràng không?
Có, và số ca ở người dưới mốc tầm soát đang tăng lên ở nhiều nơi. Vì vậy người trẻ có triệu chứng kéo dài không được tự loại trừ mình vì chưa tới tuổi.