Với dạ dày thì con đường gần như luôn bắt đầu bằng một lần nội soi. Biết trước nó làm gì, thấy gì và lấy gì thì bớt sợ và hỏi đúng hơn.
Vì sao nội soi là bước đầu
- Nhìn trực tiếp được bề mặt bên trong
- Lấy được mẫu ngay trong cùng lần
- Đánh giá được cả các vị trí khác của dạ dày
- Xét nghiệm vi khuẩn được luôn
- Không thăm dò nào khác làm được cả bốn việc
Mục thứ hai là điểm khác căn bản so với phổi và gan, nơi việc nhìn và việc lấy mẫu là hai bước riêng.
Chuẩn bị trước khi đi
- Không ăn trong khoảng thời gian được dặn
- Hỏi rõ thuốc đang dùng có phải tạm dừng gì không
- Nói về bệnh tim, bệnh phổi nếu có
- Nói về dị ứng đã từng gặp
- Có người đi cùng nếu chọn cách gây mê
Mục thứ hai quan trọng với người đang dùng thuốc chống đông, và phải hỏi trước chứ không tự dừng.
Hai cách làm
- Nội soi thường, tỉnh
- Nội soi có gây mê
- Cách có gây mê dễ chịu hơn nhưng cần chuẩn bị hơn
- Cần người đưa về nếu gây mê
- Bác sĩ tư vấn theo tình trạng từng người
Mục thứ ba là lý do nên hỏi trước khi đặt hẹn, vì nó đổi cả việc sắp xếp ngày đó.
Bác sĩ tìm những gì
- Loét hoặc tổn thương trên bề mặt
- Vùng bề mặt đổi màu hoặc đổi cấu trúc
- Nếp dạ dày có bất thường không
- Dấu hiệu viêm teo của nền dạ dày
- Dấu hiệu gợi ý vi khuẩn
Mục thứ tư là thứ người bệnh ít để ý nhưng lại là thông tin về nguy cơ lâu dài.
Vì sao phải bấm mẫu
- Hình ảnh chỉ gợi ý, không kết luận
- Loét lành tính và tổn thương ung thư có thể nhìn giống nhau
- Cần biết loại tế bào để chọn hướng
- Cần biết nền dạ dày đang ở mức nào
- Nên bấm mẫu là việc thường quy, không phải dấu hiệu xấu
Mục cuối cần nói rõ vì nhiều người nghe bấm mẫu là nghĩ ngay bác sĩ đã thấy điều gì nghiêm trọng.
Vì sao bấm ở nhiều chỗ
- Tổn thương có thể không đều
- Một mẫu có thể rơi vào phần không đại diện
- Cần đánh giá cả nền dạ dày ở các vị trí khác
- Có phác đồ về số mẫu và vị trí
- Bấm nhiều chỗ cho bức tranh đầy hơn
Mục thứ hai là lý do kỹ thuật quan trọng nhất, và nó cũng là lý do có khi phải nội soi lại.
Bấm mẫu có đau không
- Thường không cảm thấy lúc bấm
- Niêm mạc không có cảm giác đau như da
- Có thể chảy ít máu và tự cầm
- Sau đó có thể hơi rát cổ
- Nói ngay nếu đau nhiều hoặc nôn ra máu sau khi về
Mục thứ hai là điều đáng biết trước để bớt lo, vì phần lớn nỗi sợ nằm ở chỗ tưởng sẽ đau.
Sau khi nội soi
- Chờ hết tác dụng thuốc gây tê hoặc gây mê
- Ăn uống theo hướng dẫn của nơi làm
- Hơi rát cổ và đầy hơi là chuyện thường
- Không tự lái xe nếu đã gây mê
- Biết dấu hiệu nào cần quay lại
Mục cuối nên hỏi thẳng trước khi về, vì nó là thông tin dùng trong vài giờ tới.
Tờ kết quả nội soi gồm gì
- Mô tả từng đoạn đã soi qua
- Vị trí và kích thước tổn thương nếu có
- Số mẫu đã bấm và bấm ở đâu
- Kết luận của người soi
- Đề nghị bước tiếp
Mục thứ ba đáng đọc kỹ, vì kết quả mô bệnh học về sau sẽ ghép với chính các vị trí đó.
Đọc phần mô tả vị trí
- Dạ dày được chia thành các vùng có tên
- Vị trí tổn thương ảnh hưởng phương án về sau
- Vị trí gần chỗ nối cũng có ý nghĩa riêng
- Nên giữ nguyên tờ này để bác sĩ sau đọc
- Đừng chỉ giữ dòng kết luận
Mục cuối là lỗi hay gặp: chụp lại đúng dòng kết luận rồi bỏ mất phần mô tả có giá trị nhất.
Xin hình ảnh nếu nơi đó lưu được
- Hình ảnh giúp lần nội soi sau so sánh được
- Giúp bác sĩ khác thấy chính cái người soi đã thấy
- Là thứ khó có lại nếu không xin lúc đó
- Xin vào đĩa hoặc bản in tuỳ nơi
- Giữ cùng chỗ với tờ kết quả
Mục thứ ba là lý do phải xin ngay: sau vài tháng thì phần lớn nơi không tìm lại được.
Vì sao phải chờ thêm sau nội soi
- Mẫu phải được xử lý và đọc dưới kính
- Kết quả thường về sau vài ngày
- Kết luận nằm ở tờ mô bệnh học, không ở tờ nội soi
- Có khi phải làm thêm nhuộm đặc biệt
- Có khi phải nội soi lại để bấm thêm
Mục thứ ba là điều cần hiểu rõ nhất, và nó giải thích vì sao bác sĩ chưa kết luận ngay sau khi soi.
Những gì nên hỏi trước khi rời phòng
- Bác thấy gì và đã bấm mẫu ở đâu
- Bao giờ có kết quả mô bệnh học
- Em lấy kết quả ở đâu
- Có cần nội soi lại không và khi nào
- Từ giờ tới lúc có kết quả em cần để ý gì
Câu thứ ba nghe nhỏ nhưng nó tránh được cả một chuyến đi lại vô ích.
Loại này khác loại khác ở đâu
- Một lần thăm dò vừa nhìn vừa lấy mẫu vừa xét nghiệm vi khuẩn
- Nên đường tới chẩn đoán ngắn hơn phổi
- Nhưng vẫn phải chờ mô bệnh học, khác với gan
- Tờ mô tả vị trí có giá trị dùng lại về sau
- Hình ảnh nội soi là tài liệu nên xin ngay lúc đó
Mục thứ nhất là ưu thế thật của loại này, và nó là lý do nội soi đứng ở đầu mọi con đường về dạ dày.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao nội soi lại là bước đầu tiên với dạ dày?
Vì nó vừa nhìn trực tiếp được bề mặt, vừa lấy được mẫu ngay trong cùng một lần. Không có thăm dò nào khác làm được cả hai việc đó với dạ dày.
Nội soi thấy tổn thương thì đã kết luận được chưa?
Chưa. Hình ảnh gợi ý, còn kết luận phải chờ kết quả mô bệnh học từ mẫu đã bấm. Đó là lý do nhận kết quả nội soi rồi vẫn phải chờ thêm mấy ngày.
Vì sao có khi bấm nhiều mẫu ở nhiều chỗ?
Vì tổn thương có thể không đều, và vì bác sĩ còn cần đánh giá cả nền dạ dày ở các vị trí khác. Bấm nhiều chỗ cho bức tranh đầy hơn chứ không phải vì thấy nhiều tổn thương.
Nên xin gì sau khi nội soi?
Xin tờ kết quả có mô tả vị trí, và xin hình ảnh nếu nơi đó lưu được. Hình ảnh giúp lần nội soi sau so sánh được, và đó là thứ khó có lại.