Người đang điều trị ung thư phổi có nhiều lý do để ho và khó thở. Phân biệt được cái nào chờ tới hẹn và cái nào gọi ngay là việc đáng học.
Vì sao có nhiều nguyên nhân cùng lúc
- Bản thân khối gây triệu chứng
- Bệnh phổi mạn kèm theo nếu có
- Điều trị có thể gây phản ứng ở phổi
- Sức đề kháng giảm nên dễ nhiễm trùng
- Các nguyên nhân thông thường vẫn xảy ra
Mục cuối đáng nhớ để không gán mọi triệu chứng cho ung thư: người bệnh vẫn bị cảm như mọi người.
Dấu hiệu phải gọi ngay
- Khó thở tăng nhanh trong ít giờ hoặc ít ngày
- Khó thở cả khi đang nghỉ
- Đau ngực mới xuất hiện
- Sốt
- Ho ra máu lượng nhiều hơn trước, hoặc môi và đầu ngón tím
Năm dấu hiệu này không chờ tới hẹn, và nên dán danh sách ở chỗ người nhà nhìn thấy.
Dấu hiệu nên báo trong ngày
- Ho đổi tính chất rõ
- Đờm đổi màu hoặc nhiều hơn hẳn
- Khó thở tăng dần trong tuần
- Sụt cân nhanh
- Mệt tăng rõ so với tuần trước
Mục thứ ba đáng báo vì tăng dần khó nhận ra: nên so với tuần trước chứ không so với hôm qua.
Nhiễm trùng phổi — phải nghĩ tới sớm
- Người đang điều trị dễ nhiễm trùng hơn
- Có khi ít triệu chứng hơn người bình thường
- Sốt có khi không cao
- Không tự dùng kháng sinh
- Diễn tiến có thể nhanh hơn
Mục thứ hai là bẫy chết người: triệu chứng nhẹ không có nghĩa nhiễm trùng nhẹ ở nhóm này.
Phản ứng ở phổi do điều trị
- Một số điều trị có thể gây viêm ở phổi
- Biểu hiện bằng ho khan và khó thở tăng dần
- Cần được bác sĩ đánh giá và xử lý
- Nên báo sớm chứ đừng chờ
- Đừng tự bỏ điều trị vì nghĩ do thuốc
Mục cuối rất quan trọng: quyết định dừng hay tiếp là của bác sĩ, và tự dừng có thể mất cả hướng điều trị.
Dịch màng phổi
- Khó thở tăng dần, nặng khi nằm
- Có thể kèm cảm giác nặng một bên
- Chẩn đoán bằng khám và hình ảnh
- Có cách xử lý để đỡ khó thở
- Nên báo vì đây là thứ xử lý được
Mục cuối đáng nhấn: đây là nguyên nhân khó thở mà can thiệp giúp dễ chịu lên rõ rệt.
Các nguyên nhân dễ bỏ qua
- Thiếu máu gây khó thở khi gắng sức
- Trào ngược gây ho, nhất là về đêm
- Một số thuốc gây ho khan
- Cục máu đông trong phổi
- Lo lắng gây cảm giác khó thở
Mục thứ tư là tình huống cấp và nó cần nghĩ tới khi khó thở xuất hiện đột ngột.
Ghi lại bằng việc làm được
- Đi được bao xa thì phải nghỉ
- Leo được mấy tầng
- Nói được mấy câu liền một hơi
- Tự tắm rửa được hay phải nghỉ giữa
- Nằm được đầu thấp hay phải kê cao
Cách ghi này có giá trị hơn mọi tính từ, vì nó so được giữa hai tuần bằng cùng một thước.
Máy đo ô xy đầu ngón
- Hữu ích nếu bác sĩ có dặn theo dõi
- Đo lúc nghỉ và ghi lại theo ngày
- Đo sai cách cho số sai
- Số còn ổn mà khó thở tăng rõ thì vẫn đi khám
- Số tụt thì đi khám dù đang thấy được
Hai mục cuối là cách dùng đúng: con số là thêm dữ liệu, không phải thay cho cảm giác.
Đỡ khó thở tại nhà trong lúc chờ
- Ngồi thẳng hoặc kê cao đầu
- Thở chậm qua môi hé theo hướng dẫn
- Quạt nhẹ hướng vào mặt
- Không gian thoáng, bớt người
- Chia việc thành đoạn ngắn
Mục thứ ba nghe lạ nhưng có tác dụng thật với cảm giác khó thở, và nó không tốn gì để thử.
Đỡ ho tại nhà
- Uống từng ít nước ấm
- Giữ không khí không quá khô
- Tránh khói và mùi hắc
- Kê cao đầu khi ngủ nếu ho về đêm
- Hỏi bác sĩ trước khi dùng bất cứ thuốc ho nào
Mục cuối cần thiết vì một số thuốc ho không phù hợp khi đang dùng điều trị khác.
Chuẩn bị trước khi gọi
- Triệu chứng bắt đầu khi nào
- Đang ở mức nào so với tuần trước
- Có sốt không, số bao nhiêu
- Số ô xy nếu có máy
- Đang dùng điều trị gì, lần gần nhất khi nào
Mục cuối luôn được hỏi, nên ghi sẵn lịch điều trị ở chỗ dễ lấy.
Phần của người nhà
- Để ý nhịp thở và màu môi
- Để ý người bệnh có nói ngắt hơi không
- Biết danh sách dấu hiệu gọi ngay
- Biết số điện thoại cần gọi và để sẵn
- Ghi số ô xy và nhiệt độ giúp
Mục thứ hai là dấu hiệu người ngoài thấy rõ hơn người bệnh, vì người bệnh đã quen dần với việc thiếu hơi.
Loại này khác loại khác ở đâu
- Cơ quan mang bệnh cũng là cơ quan thở
- Nên triệu chứng hàng ngày trực tiếp hơn
- Điều trị cũng có thể gây phản ứng ở chính cơ quan đó
- Nhiều nguyên nhân chồng lên nhau cùng lúc
- Nên việc ghi lại và báo sớm có trọng lượng thật
Mục thứ ba là điểm riêng khó nhất của loại này: cùng một triệu chứng có thể do bệnh hoặc do điều trị.
Câu hỏi thường gặp
Dấu hiệu nào phải gọi bác sĩ ngay?
Khó thở tăng nhanh trong ít giờ hoặc ít ngày, khó thở cả khi nghỉ, đau ngực mới xuất hiện, sốt, ho ra máu lượng nhiều hơn trước, và môi hoặc đầu ngón tím. Những dấu hiệu này không chờ tới hẹn.
Ho khi đang điều trị có phải là bệnh nặng lên không?
Không nhất thiết. Ho có thể do nhiễm trùng, do phản ứng với điều trị, do trào ngược, do thuốc đang dùng, hoặc do chính khối. Cần bác sĩ phân biệt chứ không nên tự kết luận theo hướng nào.
Máy đo ô xy đầu ngón có nên dùng không?
Nếu bác sĩ có dặn thì rất hữu ích để ghi số theo thời gian. Nhưng đừng để con số thay cho cảm giác: khó thở tăng rõ thì đi khám dù số còn ổn, và số tụt thì đi khám dù đang thấy được.
Nên ghi lại những gì?
Ghi khó thở xuất hiện khi làm việc gì, đi được bao xa hoặc leo mấy tầng thì phải nghỉ, ho lúc nào và có gì kèm theo, số ô xy nếu có máy, và nhiệt độ. Mô tả bằng việc làm được có giá trị hơn mọi tính từ.